تزریق سیمان برای شکستگی مهره ناشی از پوکی استخوان؛ کاربردها، مزایا و محدودیتها
تزریق سیمان به مهره، شامل ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی، روشی کمتهاجمی برای کنترل درد برخی شکستگیهای فشاری ناشی از پوکی استخوان است. این درمان برای همه بیماران مناسب نیست و انتخاب بیمار باید بر اساس علائم، معاینه و یافتههای تصویربرداری انجام شود.
شکستگی فشاری مهره یکی از عوارض مهم پوکی استخوان است و گاهی حتی پس از زمینخوردن خفیف، خم شدن یا بلند کردن یک جسم ایجاد میشود. این شکستگی ممکن است باعث درد ناگهانی پشت، کاهش توان حرکتی، خمیدگی ستون فقرات و افت کیفیت زندگی شود.
تزریق سیمان برای شکستگی مهره روشی کمتهاجمی است که با هدف پایدار کردن مهره آسیبدیده و کاهش درد انجام میشود. دو روش شناختهشده آن ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی هستند. با وجود کاربرد گسترده این روشها، همه شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان به تزریق سیمان نیاز ندارند و نتایج درمان نیز در تمام بیماران یکسان نیست.
تصمیمگیری درباره این درمان باید با توجه به شدت و مدت درد، پاسخ بیمار به درمانهای غیرجراحی، تازه یا قدیمی بودن شکستگی، وضعیت کانال نخاعی و شرایط عمومی بیمار انجام شود. تزریق سیمان، پوکی استخوان را درمان نمیکند و پس از آن نیز بررسی و درمان بیماری زمینهای ضروری است.
- شکستگی مهره ناشی از پوکی استخوان چیست؟
- علائم شکستگی فشاری مهره
- تزریق سیمان به مهره چگونه عمل میکند؟
- تفاوت ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی
- چه بیمارانی ممکن است کاندید تزریق سیمان باشند؟
- چه زمانی تزریق سیمان مناسب نیست؟
- بررسیهای لازم پیش از تزریق سیمان
- مراحل انجام تزریق سیمان مهره
- مزایا و میزان اثربخشی
- خطرات و محدودیتهای تزریق سیمان
- درمانهای غیرجراحی پیش از تزریق سیمان
- مراقبتهای بعد از تزریق
- نکات مهم و اشتباهات رایج
- چه زمانی مراجعه فوری ضروری است؟
- جمعبندی
شکستگی مهره ناشی از پوکی استخوان چیست؟
پوکی استخوان باعث کاهش تراکم و استحکام استخوان میشود. در این وضعیت، بخش جلویی یا میانی جسم مهره ممکن است زیر فشار فروبریزد و شکل گوهای پیدا کند. به این وضعیت شکستگی فشاری مهره گفته میشود.
این شکستگیها بیشتر در مهرههای ناحیه میانی و پایینی قفسه سینه و محل اتصال ستون فقرات سینهای به کمری دیده میشوند. برخی شکستگیها بدون علامت هستند، اما بعضی دیگر درد شدید و محدودیت حرکتی ایجاد میکنند.
وجود شکستگی مهرهای قبلی، احتمال شکستگیهای بعدی را افزایش میدهد. به همین دلیل، درمان صرفاً نباید به کنترل درد محدود شود و لازم است خطر شکستگیهای آینده نیز ارزیابی شود.
علائم شکستگی فشاری مهره
شدت علائم به محل شکستگی، میزان فروریزش مهره و وجود فشار بر عناصر عصبی بستگی دارد. علائم شایع عبارتاند از:
- درد ناگهانی یا تدریجی در پشت یا کمر
- تشدید درد هنگام ایستادن، راه رفتن، چرخیدن یا خم شدن
- کاهش درد در حالت درازکش در برخی بیماران
- حساسیت موضعی روی مهره آسیبدیده
- کاهش قد در اثر شکستگیهای متعدد
- افزایش خمیدگی پشت یا قوز ستون فقرات
- کاهش توان انجام فعالیتهای روزمره
بیحسی، ضعف اندامها، اختلال راه رفتن یا بیاختیاری ادرار و مدفوع در یک شکستگی فشاری ساده معمول نیست. بروز این علائم میتواند نشانه فشار بر نخاع یا ریشههای عصبی باشد و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.
تزریق سیمان به مهره چگونه عمل میکند؟
در تزریق سیمان مهره، مادهای به نام پلیمتیل متاکریلات یا PMMA از طریق یک سوزن مخصوص وارد جسم مهره میشود. این ماده پس از تزریق سخت میشود و میتواند حرکتهای بسیار کوچک و دردناک داخل مهره شکسته را کاهش دهد.
این درمان معمولاً با هدایت تصویربرداری زنده انجام میشود تا محل ورود سوزن و انتشار سیمان کنترل شود. هدف اصلی، کاهش درد و افزایش پایداری مهره است؛ نه بازگرداندن کامل شکل طبیعی ستون فقرات.
تزریق سیمان معمولاً با بیحسی موضعی و داروهای آرامبخش انجام میشود، هرچند نوع بیحسی یا بیهوشی به شرایط بیمار و روش انتخابشده بستگی دارد.
تفاوت ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی
ورتبروپلاستی: سوزن وارد جسم مهره میشود و سیمان با فشار کنترلشده در بافت استخوانی تزریق میشود. در این روش از بالون برای ایجاد حفره استفاده نمیشود.

کیفوپلاستی: پیش از تزریق سیمان، معمولاً یک بالون یا وسیله مخصوص داخل مهره باز میشود تا فضایی برای سیمان ایجاد کند. این کار در بعضی بیماران میتواند بخشی از ارتفاع ازدسترفته مهره را بازگرداند، اما اصلاح کامل تغییر شکل تضمینشده نیست.
- هر دو روش کمتهاجمی هستند و معمولاً از برش جراحی بزرگ استفاده نمیکنند.
- کیفوپلاستی ممکن است فشار تزریق سیمان را کاهش دهد، اما نشت سیمان در آن نیز ممکن است رخ دهد.
- هزینه، تجهیزات، شکل شکستگی و تجربه پزشک در انتخاب روش مؤثرند.
- شواهد موجود، برتری قطعی یک روش را برای همه بیماران نشان نمیدهد.
چه بیمارانی ممکن است کاندید تزریق سیمان باشند؟
مناسب بودن تزریق سیمان تنها با مشاهده یک مهره فروریخته در رادیوگرافی مشخص نمیشود. درد بیمار باید تا حد قابل قبولی با محل و زمان شکستگی هماهنگ باشد.
این روش ممکن است برای بیمارانی بررسی شود که ویژگیهای زیر را دارند:
- درد شدید و موضعی ناشی از یک شکستگی فشاری تازه یا ترمیمنشده دارند.
- درد، حرکت و فعالیتهای ضروری روزانه را بهطور قابل توجه محدود کرده است.
- درمانهای غیرجراحی مناسب، درد را به اندازه کافی کنترل نکردهاند یا عوارض قابل توجه ایجاد کردهاند.
- تصویربرداری، فعال بودن شکستگی را تأیید میکند؛ برای مثال در MRI نشانههای ادم مغز استخوان دیده میشود.
- علت اصلی درد، مشکل دیگری مانند تنگی کانال نخاع، عفونت یا درد عضلانی تشخیص داده نشده است.
گاهی در بیمارانی که درد بسیار شدید مانع حرکت، تنفس عمیق یا شروع توانبخشی شده است، تزریق زودتر مورد بررسی قرار میگیرد. با این حال، زمان مناسب درمان باید بهصورت فردی تعیین شود.
چه زمانی تزریق سیمان مناسب نیست؟
تزریق سیمان برای هر شکستگی مهرهای مناسب نیست. موارد زیر ممکن است انجام درمان را غیرضروری، پرخطر یا نیازمند بررسی بیشتر کنند:
- شکستگی بدون درد یا دارای علائم خفیف و قابل کنترل
- شکستگی قدیمی و جوشخورده بدون شواهد فعال بودن در تصویربرداری
- عفونت فعال در بدن یا محل درمان
- اختلال انعقادی اصلاحنشده یا مصرف برخی داروهای مؤثر بر انعقاد بدون برنامهریزی پزشکی
- حساسیت شناختهشده به مواد مورد استفاده
- تخریب گسترده دیواره خلفی مهره یا ورود قطعات استخوانی به کانال نخاعی
- فشار قابل توجه بر نخاع یا ریشه عصبی همراه با نقص عصبی
- ناپایداری شدید ستون فقرات که به روش جراحی دیگری نیاز دارد
در شکستگیهای انفجاری، تنگی شدید کانال نخاع یا ضعف عصبی، ارزیابی جراح ستون فقرات اهمیت بیشتری دارد. در چنین شرایطی تزریق سیمان بهتنهایی ممکن است کافی نباشد.
بررسیهای لازم پیش از تزریق سیمان
پیش از درمان، شرح حال و معاینه دقیق برای تعیین منبع واقعی درد ضروری است. پزشک درباره زمان شروع درد، سابقه ضربه، بیماریهای زمینهای، داروها و علائم عصبی سؤال میکند.
- رادیوگرافی: شکل مهره، میزان فروریزش و تغییرات کلی ستون فقرات را نشان میدهد.
- MRI: برای تشخیص شکستگی تازه، بررسی ادم مغز استخوان، وضعیت نخاع و افتراق شکستگی پوکی استخوانی از برخی ضایعات دیگر مفید است.
- CT Scan: جزئیات دیوارههای مهره، قطعات استخوانی و وضعیت کانال نخاعی را بهتر نشان میدهد.
- آزمایش خون: ممکن است برای بررسی انعقاد، عفونت و برخی علل ثانویه ضعف استخوان درخواست شود.
- سنجش تراکم استخوان: برای ارزیابی پوکی استخوان و برنامهریزی درمان بلندمدت اهمیت دارد.
اگر ظاهر شکستگی غیرمعمول باشد یا احتمال تومور، عفونت یا بیماری دیگری مطرح شود، بررسیهای تکمیلی و گاهی نمونهبرداری لازم است.
مراحل انجام تزریق سیمان مهره
- بیمار معمولاً روی شکم قرار میگیرد و علائم حیاتی او پایش میشود.
- پوست ضدعفونی و محل ورود سوزن بیحس میشود. در صورت نیاز داروی آرامبخش یا بیهوشی به کار میرود.
- پزشک با هدایت فلوروسکوپی یا تصویربرداری مشابه، سوزن را از مسیر ایمن وارد جسم مهره میکند.
- در کیفوپلاستی، بالون یا وسیله ایجاد حفره درون مهره قرار میگیرد.
- سیمان با غلظت و حجم کنترلشده تزریق میشود و انتشار آن بهطور مداوم زیر نظر قرار میگیرد.
- پس از خارج کردن سوزن، بیمار برای مدتی تحت مراقبت قرار میگیرد.
مدت عمل به تعداد مهرههای تحت درمان و شرایط بیمار بستگی دارد. بسیاری از بیماران همان روز یا پس از یک دوره کوتاه مراقبت مرخص میشوند، اما این موضوع برای همه یکسان نیست.
مزایا و میزان اثربخشی
در بیمارانی که بهدرستی انتخاب شدهاند، تزریق سیمان ممکن است درد را کاهش دهد و امکان نشستن، ایستادن و راه رفتن را بهتر کند. کاهش وابستگی به داروهای مسکن و بازگشت زودتر به فعالیت نیز در بعضی بیماران مشاهده میشود.
با این حال، شواهد علمی درباره میزان اثر ورتبروپلاستی در مقایسه با درمان ساختگی یا درمان غیرجراحی کاملاً یکدست نیست. برخی مطالعات بهبود قابل توجه درد را گزارش کردهاند و برخی مطالعات تفاوت محدودتری یافتهاند. تفاوت در زمان شکستگی، شدت درد و معیارهای انتخاب بیمار میتواند بخشی از این اختلاف را توضیح دهد.
کیفوپلاستی نیز میتواند در بعضی بیماران باعث کاهش درد و بهبود عملکرد شود. امکان بازگرداندن بخشی از ارتفاع مهره وجود دارد، اما این اثر محدود است و اصلاح کامل قوز یا تغییر شکلهای قدیمی انتظار واقعبینانهای نیست.
بیشترین احتمال سود زمانی مطرح است که درد شدید، موضعی و مرتبط با یک شکستگی فعال باشد و درمان غیرجراحی کافی نبوده باشد. پاسخ درمانی را نمیتوان برای هیچ بیمار بهطور قطعی تضمین کرد.
خطرات و محدودیتهای تزریق سیمان
تزریق سیمان روشی کمتهاجمی است، اما بدون خطر نیست. مهمترین عارضه فنی، خروج سیمان از محدوده جسم مهره است. بسیاری از نشتهای کوچک علامتی ایجاد نمیکنند، ولی نشت به کانال نخاعی، اطراف ریشه عصبی یا عروق میتواند جدی باشد.
- نشت سیمان و فشار بر ریشه عصبی یا نخاع
- ورود سیمان به عروق و آمبولی ریوی، بهندرت
- خونریزی یا هماتوم
- عفونت مهره یا بافتهای اطراف
- آسیب عصبی
- واکنش به داروهای آرامبخش، بیهوشی یا مواد مورد استفاده
- ادامه درد به علت انتخاب نادرست منبع درد یا پاسخ ناکافی
- شکستگی مهرههای مجاور در آینده
درباره نقش تزریق سیمان در افزایش شکستگی مهرههای مجاور اختلاف نظر وجود دارد. پوکی استخوان و وجود شکستگی قبلی، خود از عوامل مهم شکستگیهای بعدی هستند و مشخص نیست چه سهمی از این خطر مستقیماً به سیمان مربوط است.
این روش پوکی استخوان، ضعف عضلات، اختلال تعادل یا سایر عوامل زمینهساز سقوط را درمان نمیکند. بنابراین کاهش درد نباید باعث نادیده گرفتن درمان جامع بیمار شود.
درمانهای غیرجراحی پیش از تزریق سیمان
بسیاری از شکستگیهای فشاری پوکی استخوان با گذشت زمان و درمان غیرجراحی بهتر میشوند. برنامه درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- کنترل درد با داروهای مناسب بر اساس وضعیت عمومی و نظر پزشک
- پرهیز کوتاهمدت از فعالیتهای تشدیدکننده، بدون استراحت طولانی در بستر
- شروع تدریجی حرکت و راه رفتن ایمن
- استفاده محدود و هدفمند از بریس در بیماران منتخب
- فیزیوتراپی برای بهبود قدرت عضلات، تعادل و الگوی حرکتی
- درمان پوکی استخوان و اصلاح کمبودهای تغذیهای در صورت وجود
- بررسی محیط زندگی و عوامل افزایشدهنده خطر سقوط
استراحت طولانی میتواند به کاهش بیشتر توده استخوانی و عضلانی، لخته شدن خون و افت عملکرد منجر شود. میزان فعالیت باید با شدت درد، پایداری شکستگی و نظر پزشک تنظیم شود.
مراقبتهای بعد از تزریق
پس از عمل، محل ورود سوزن و علائم حیاتی بررسی میشود. ممکن است درد موضعی خفیفی در محل ورود سوزن وجود داشته باشد. زمان شروع راه رفتن و بازگشت به فعالیت باید مطابق دستور تیم درمان باشد.

- پانسمان را طبق توصیه مرکز درمانی تمیز و خشک نگه دارید.
- در روزهای نخست از بلند کردن اجسام سنگین و حرکات ناگهانی ستون فقرات خودداری کنید.
- فعالیتهای روزانه را بهتدریج و بر اساس تحمل درد افزایش دهید.
- در صورت تجویز، برنامه فیزیوتراپی و تمرینهای تعادلی را پیگیری کنید.
- ارزیابی و درمان پوکی استخوان را حتی در صورت برطرف شدن درد ادامه دهید.
تب، ترشح از محل ورود سوزن، درد رو به افزایش، تنگی نفس، درد قفسه سینه، بیحسی یا ضعف جدید اندامها و اختلال کنترل ادرار یا مدفوع نیازمند تماس فوری با پزشک یا مراجعه به مرکز درمانی است.
نکات مهم و اشتباهات رایج
- اشتباه اول: هر مهره فروریختهای نیاز به تزریق سیمان دارد. بسیاری از شکستگیها با درمان غیرجراحی کنترل میشوند.
- اشتباه دوم: تزریق سیمان پوکی استخوان را درمان میکند. این روش فقط مهره هدف را پایدار میکند و درمان بیماری زمینهای جداگانه است.
- اشتباه سوم: قد و شکل مهره همیشه کاملاً به حالت قبل بازمیگردد. اصلاح ارتفاع، بهویژه در شکستگیهای قدیمی، محدود و غیرقابل تضمین است.
- اشتباه چهارم: هر درد کمر پس از مشاهده شکستگی در تصویر از همان مهره است. دیسک، مفاصل ستون فقرات، عضلات و تنگی کانال نیز میتوانند منبع درد باشند.
- اشتباه پنجم: کمتهاجمی بودن به معنای بیخطر بودن است. نشت سیمان، عفونت و آسیب عصبی هرچند نادر، ممکن است رخ دهند.
انتخاب صحیح بیمار از خود تکنیک اهمیت کمتری ندارد. تطابق محل درد با معاینه و تصویربرداری، پایه تصمیمگیری است.
چه زمانی مراجعه فوری ضروری است؟
درد جدید پشت یا کمر در فرد مبتلا به پوکی استخوان باید ارزیابی شود، بهخصوص اگر پس از زمینخوردن ایجاد شده یا حرکت را بهشدت محدود کرده باشد. در شرایط زیر مراجعه فوری اهمیت بیشتری دارد:
- ضعف یا بیحسی جدید در پاها
- اختلال در راه رفتن یا حفظ تعادل
- بیاختیاری یا احتباس ادرار و مدفوع
- بیحسی ناحیه بین پاها
- تب، لرز یا سابقه عفونت همزمان با کمردرد
- درد شدید شبانه، کاهش وزن بیدلیل یا سابقه سرطان
- درد قفسه سینه یا تنگی نفس پس از تزریق سیمان
این علائم الزاماً به معنای وجود عارضه شدید نیستند، اما باید بدون تأخیر بررسی شوند.
جمعبندی
تزریق سیمان برای شکستگی مهره میتواند در برخی بیماران مبتلا به شکستگی فشاری دردناک ناشی از پوکی استخوان، به کاهش درد و بهبود حرکت کمک کند. ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی روشهایی کمتهاجمی هستند، اما برای همه شکستگیها مناسب نیستند و نتیجه آنها قابل تضمین نیست.
وجود درد شدید و موضعی، شواهد تصویربرداری از شکستگی فعال، پاسخ ناکافی به درمان غیرجراحی و نبود فشار جدی بر عناصر عصبی از عوامل مهم در انتخاب بیمار هستند. در مقابل، شکستگی بدون علامت، عفونت، اختلال انعقادی اصلاحنشده و برخی انواع ناپایداری یا تنگی کانال میتوانند مانع انجام این روش شوند.
تصمیمگیری نهایی باید پس از معاینه، تطبیق علائم با MRI یا CT Scan و بررسی خطرها و گزینههای جایگزین توسط پزشک انجام شود. درمان پوکی استخوان و پیشگیری از سقوط نیز برای کاهش احتمال شکستگیهای بعدی ضروری است.