تومورهای مغزی در کودکان؛ علائم، تشخیص و روشهای درمان
تومورهای مغزی در کودکان گروه متنوعی از بیماریها هستند که علائم، روش درمان و پیشآگهی متفاوتی دارند. شناخت تغییرات پایدار عصبی، رفتاری، حرکتی و بینایی میتواند به بررسی بهموقع کودک کمک کند. تشخیص معمولاً بر پایه معاینه، تصویربرداری MRI و در بسیاری از موارد بررسی بافت و ویژگیهای مولکولی تومور انجام میشود.
تومورهای مغزی در کودکان پس از بعضی بدخیمیهای خونی، از بیماریهای مهم دوران کودکی به شمار میروند؛ بااینحال، یک بیماری واحد نیستند. این عنوان مجموعهای از تومورهای خوشخیم، کمدرجه و بدخیم را در بر میگیرد که ممکن است در بخشهای مختلف مغز یا مسیرهای عصبی ایجاد شوند.
علائم تومور مغزی به سن کودک، محل تومور، سرعت رشد و تأثیر آن بر جریان مایع مغزینخاعی بستگی دارد. سردرد و استفراغ از نشانههای شناختهشده هستند، اما هر سردردی به معنای وجود تومور نیست. گاهی تغییر تعادل، افت تحصیلی، اختلال بینایی، تشنج، تغییر رفتار یا افزایش غیرطبیعی اندازه سر در شیرخواران نخستین نشانه است.
تشخیص زودتر میتواند از پیشرفت عوارض عصبی جلوگیری کند، اما مشاهده یک علامت منفرد برای تشخیص کافی نیست. ارزیابی درست باید با شرح حال، معاینه عصبی، تصویربرداری مناسب و در صورت نیاز نمونهبرداری انجام شود.
- H2: تومور مغزی در کودکان چیست؟
- H2: انواع شایع تومورهای مغزی دوران کودکی
- H2: علائم تومورهای مغزی در کودکان
- H3: نشانهها در شیرخواران و کودکان کمسن
- H2: چه علائمی به ارزیابی فوری نیاز دارند؟
- H2: علتها و عوامل خطر
- H2: تومور مغزی کودکان چگونه تشخیص داده میشود؟
- H3: آیا ظاهر MRI برای تشخیص قطعی کافی است؟
- H2: درمان تومورهای مغزی در کودکان
- H3: جراحی تومور مغزی کودک
- H3: شیمیدرمانی، پرتودرمانی و درمان هدفمند
- H3: درمان هیدروسفالی و کنترل علائم
- H2: مقایسه نقش روشهای اصلی درمان
- H2: مراقبت و توانبخشی پس از درمان
- H2: پیشآگهی و احتمال بهبود
- H2: اشتباهات رایج درباره تومور مغزی کودکان
- H2: والدین چگونه برای ویزیت آماده شوند؟
- H2: نکات مهم برای خانوادهها
- H2: جمعبندی
H2: تومور مغزی در کودکان چیست؟
تومور مغزی زمانی ایجاد میشود که گروهی از سلولها در مغز یا ساختارهای نزدیک آن بهصورت غیرطبیعی رشد کنند. این تومورها ممکن است از بافت مغز، پردههای مغزی، اعصاب جمجمهای، هیپوفیز یا سلولهای جنینی منشأ بگیرند.
اصطلاح خوشخیم لزوماً به معنای بیخطر بودن نیست. جمجمه فضای بستهای دارد و حتی توموری که به بافتهای دوردست منتشر نمیشود، ممکن است با فشار بر مراکز حساس، انسداد جریان مایع مغزینخاعی یا اختلال در بینایی و حرکت مشکل ایجاد کند. در مقابل، رفتار بعضی تومورها آهستهتر است و ممکن است با جراحی، پایش منظم یا درمانهای محدودتر کنترل شوند.
تومورهای اولیه مغز از ساختارهای داخل مغز یا اطراف آن آغاز میشوند. انتشار سرطان سایر اندامها به مغز که متاستاز نام دارد، در کودکان بسیار کمتر از بزرگسالان دیده میشود.
H2: انواع شایع تومورهای مغزی دوران کودکی
نوع تومور فقط بر اساس محل آن تعیین نمیشود. ظاهر سلولها، درجه تومور و تغییرات ژنتیکی و مولکولی نیز در نامگذاری، انتخاب درمان و برآورد سیر بیماری نقش دارند.
- گلیوم درجه پایین: گروهی از تومورها با رشد معمولاً آهستهتر که ممکن است در مخچه، مسیر بینایی، ساقه مغز یا نیمکرههای مغزی ایجاد شوند.
- گلیوم درجه بالا: تومورهایی با رفتار تهاجمیتر که به درمان ترکیبی و پیگیری دقیق نیاز دارند.
- مدولوبلاستوما: توموری که اغلب در مخچه ایجاد میشود و میتواند از راه مایع مغزینخاعی به بخشهای دیگر دستگاه عصبی مرکزی گسترش پیدا کند.
- اپاندیموما: توموری مرتبط با سلولهای پوشاننده بطنهای مغز یا کانال مرکزی نخاع که ممکن است مسیر جریان مایع مغزینخاعی را مسدود کند.
- تومورهای سلول زایا: بیشتر در نواحی مرکزی مغز دیده میشوند و بسته به زیرگروه، درمان متفاوتی دارند.
- کرانیوفارنژیوما: توموری معمولاً غیرسرطانی در نزدیکی هیپوفیز و مسیر بینایی که میتواند رشد، هورمونها، وزن و بینایی را مختل کند.
- تومور منتشر خط میانی: گروهی از تومورها که ممکن است در ساقه مغز یا دیگر ساختارهای خط میانی ایجاد شوند و درمان آنها دشوارتر باشد.
طبقهبندی تومورهای مغزی با پیشرفت دانش مولکولی تغییر کرده است؛ بنابراین دو تومور با ظاهر مشابه در MRI ممکن است رفتار و درمان یکسانی نداشته باشند.
H2: علائم تومورهای مغزی در کودکان
نشانهها معمولاً اختصاصی نیستند و در بیماریهای شایعتری مانند میگرن، عفونت، مشکلات چشمی یا اختلالات گوارشی نیز دیده میشوند. آنچه اهمیت بیشتری دارد، مداوم بودن، تشدید تدریجی، بروز چند علامت همراه یا وجود یافته غیرطبیعی در معاینه است.
- سردرد جدید، مکرر یا رو به تشدید، بهخصوص اگر کودک را از خواب بیدار کند یا با استفراغ همراه باشد
- تهوع و استفراغ مکرر بدون علت گوارشی روشن
- اختلال تعادل، تلوتلو خوردن یا کاهش هماهنگی دستها
- ضعف، بیحسی یا کاهش مهارت در یک سمت بدن
- تشنج برای نخستین بار یا تغییر در الگوی تشنج قبلی
- تاری دید، دوبینی، انحراف چشم یا حرکات غیرطبیعی چشم
- اختلال گفتار، بلع یا شنوایی
- تغییر پایدار شخصیت، خوابآلودگی، تحریکپذیری یا افت عملکرد تحصیلی
- اختلال رشد، بلوغ زودرس یا دیررس، تشنگی و ادرار بیش از حد
- کجی گردن، درد گردن یا نگه داشتن غیرعادی سر، بهویژه در کودکان کمسن
وجود سردرد یا استفراغ بهتنهایی معمولاً نشاندهنده تومور مغزی نیست. الگوی علائم، روند زمانی و نتیجه معاینه عصبی در تصمیمگیری اهمیت بیشتری دارند.
H3: نشانهها در شیرخواران و کودکان کمسن
شیرخوار یا کودک خردسال ممکن است نتواند سردرد، دوبینی یا ضعف را بیان کند. در این گروه سنی باید به تغییرات رفتاری و رشدی توجه بیشتری داشت.

- افزایش سریع دور سر یا بزرگتر شدن غیرمنتظره سر
- برجسته یا سفت شدن ملاج در حالت آرام
- استفراغ مکرر، بیاشتهایی یا اختلال وزنگیری
- خوابآلودگی غیرمعمول یا تحریکپذیری پایدار
- پسرفت مهارتهای حرکتی یا رشدی
- انحراف چشمها به سمت پایین یا اختلال در دنبال کردن اشیا
- عدم تعادل، زمین خوردن مکرر یا استفاده کمتر از یک دست یا پا
افزایش دور سر دلایل مختلفی دارد و باید با نمودار رشد و معاینه کودک تفسیر شود.
H2: چه علائمی به ارزیابی فوری نیاز دارند؟
در صورت مشاهده علائم زیر، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است:
- نخستین تشنج کودک، تشنج طولانی یا تکرار تشنج بدون بازگشت کامل هوشیاری
- کاهش سطح هوشیاری، گیجی شدید یا خوابآلودگی غیرعادی
- ضعف ناگهانی یک سمت بدن، اختلال ناگهانی گفتار یا ناتوانی در راه رفتن
- سردرد شدید همراه با استفراغ مکرر، سفتی گردن یا تغییر هوشیاری
- کاهش ناگهانی بینایی، دوبینی جدید یا انحراف غیرعادی چشم
- اختلال تنفس، بلع یا حرکات صورت
این علائم فقط در تومور مغزی رخ نمیدهند و ممکن است ناشی از بیماریهای دیگری باشند؛ بااینحال، تأخیر در بررسی آنها مناسب نیست.
H2: علتها و عوامل خطر
در بیشتر کودکان، علت دقیق ایجاد تومور مغزی مشخص نمیشود و بیماری نتیجه رفتار یا کوتاهی والدین نیست. استفاده معمول از تلفن همراه، نوع تغذیه یا ضربههای متداول سر بهعنوان علت قطعی تومور مغزی کودکان اثبات نشدهاند.
تعداد کمی از موارد با زمینههای ارثی یا عوامل شناختهشده ارتباط دارند:
- برخی سندرمهای ژنتیکی مانند نوروفیبروماتوز نوع یک و دو، توبروس اسکلروزیس، سندرم لیفرامنی و بیماری فون هیپل لیندو
- سابقه پرتودرمانی ناحیه سر برای درمان یک بیماری قبلی
- وجود برخی تومورها یا سرطانهای خاص در چند عضو خانواده، بهویژه در سنین پایین
داشتن یک عامل خطر به معنای ایجاد حتمی تومور نیست. همچنین بیشتر کودکان مبتلا، سابقه خانوادگی مشخصی ندارند. مشاوره ژنتیک زمانی مطرح میشود که نوع تومور، سن ابتلا، یافتههای جسمی یا سابقه خانوادگی احتمال یک سندرم ارثی را افزایش دهد.
H2: تومور مغزی کودکان چگونه تشخیص داده میشود؟
فرایند تشخیص با شرح حال دقیق آغاز میشود. پزشک زمان شروع علائم، روند آنها، تغییرات رشد و رفتار، سابقه تشنج و بیماریهای خانوادگی را بررسی میکند. معاینه شامل ارزیابی هوشیاری، قدرت عضلات، رفلکسها، تعادل، حرکات چشم، میدان بینایی، شنوایی و سایر عملکردهای عصبی است.
- معاینه چشم: بررسی عصب بینایی و احتمال تورم آن میتواند شواهدی از افزایش فشار داخل جمجمه ارائه دهد. معاینه طبیعی چشم، وجود تومور را بهطور کامل رد نمیکند.
- MRI مغز: روش اصلی برای بررسی دقیق ساختار مغز است. در بسیاری از موارد، تزریق ماده حاجب برای مشخص شدن حدود و ویژگیهای ضایعه لازم میشود.
- CT اسکن: سریعتر است و در شرایط اورژانسی، خونریزی، هیدروسفالی یا بررسی استخوان کاربرد دارد، اما به دلیل استفاده از پرتو یونساز، برای تصویربرداری تفصیلی و پیگیری مکرر معمولاً MRI ترجیح داده میشود.
- بررسی بافت: در بسیاری از تومورها، نمونهبرداری یا بافت خارجشده در جراحی برای تعیین نوع، درجه و نشانگرهای مولکولی بررسی میشود.
- آزمایشهای تکمیلی: بسته به محل و نوع احتمالی تومور ممکن است MRI ستون فقرات، آزمایش هورمونی، شنواییسنجی، ارزیابی بینایی یا آزمایش نشانگرهای توموری درخواست شود.
نمونهگیری از مایع مغزینخاعی فقط در برخی تومورها و در زمان مناسب انجام میشود. اگر فشار داخل جمجمه بالا باشد، انجام زودهنگام این آزمایش ممکن است ایمن نباشد و باید ابتدا تصویربرداری و نظر تیم درمان در دسترس باشد.
H3: آیا ظاهر MRI برای تشخیص قطعی کافی است؟
MRI میتواند محل، اندازه، اثر فشاری و ویژگیهای احتمالی تومور را نشان دهد، اما در بسیاری از موارد تشخیص قطعی به بررسی آسیبشناسی و آزمایشهای مولکولی نیاز دارد. گاهی محل تومور یا خطر نمونهبرداری باعث میشود تیم درمان بر پایه مجموعهای از یافتههای تصویربرداری، بالینی و مولکولی تصمیم بگیرد.
برای MRI کودکان کمسن یا کودکانی که نمیتوانند بیحرکت بمانند، ممکن است آرامبخشی یا بیهوشی کوتاه لازم باشد. این کار باید با ارزیابی و پایش استاندارد انجام شود.
H2: درمان تومورهای مغزی در کودکان
درمان بر اساس نوع و درجه تومور، محل آن، سن کودک، میزان انتشار، علائم، وضعیت عمومی و ویژگیهای مولکولی انتخاب میشود. برنامه مناسب معمولاً با همکاری جراح مغز و اعصاب کودکان، متخصص سرطان کودکان، متخصص پرتودرمانی، نورورادیولوژیست، آسیبشناس، متخصص غدد، چشمپزشک و تیم توانبخشی تدوین میشود.
روشهای اصلی درمان عبارتاند از:
- پایش فعال در موارد منتخب
- جراحی یا نمونهبرداری
- شیمیدرمانی
- پرتودرمانی
- درمانهای هدفمند برای برخی تغییرات مولکولی
- درمان علائم و توانبخشی
هیچ روش واحدی برای همه کودکان بهترین نیست و گاهی ترکیبی از چند روش در مراحل مختلف به کار میرود.
H3: جراحی تومور مغزی کودک
هدف جراحی ممکن است نمونهبرداری، کاهش فشار داخل جمجمه، برقراری جریان مایع مغزینخاعی یا خارج کردن بیشترین مقدار ایمن تومور باشد. برداشتن کامل در بعضی تومورها احتمال کنترل طولانیمدت را افزایش میدهد، اما اگر تومور به مراکز حیاتی، عروق مهم یا مسیرهای حرکتی و بینایی چسبیده باشد، تلاش برای برداشت کامل میتواند آسیب بیشتری ایجاد کند.
ابزارهایی مانند میکروسکوپ جراحی، نورونویگیشن، پایش عصبی حین عمل و در مراکز منتخب MRI حین جراحی میتوانند به افزایش دقت کمک کنند. بااینحال، نتیجه به نوع و محل تومور و شرایط هر کودک وابسته است.
خطرهای احتمالی شامل خونریزی، عفونت، تشنج، نشت مایع مغزینخاعی و اختلال عصبی موقت یا پایدار است. میزان خطر باید پیش از عمل با توجه به محل تومور برای خانواده توضیح داده شود.
H3: شیمیدرمانی، پرتودرمانی و درمان هدفمند
- شیمیدرمانی: داروهایی را در بر میگیرد که رشد سلولهای توموری را مهار میکنند. نوع و زمان آن به تشخیص بافتی، سن کودک و برنامه درمان بستگی دارد. در کودکان کمسن، گاهی برای کنترل بیماری و به تعویق انداختن پرتودرمانی استفاده میشود.
- پرتودرمانی: با پرتوهای پرانرژی سلولهای توموری را هدف قرار میدهد. برنامهریزی دقیق برای کاهش تابش به مغز سالم اهمیت دارد. پرتودرمانی پروتونی در برخی بیماران میتواند دوز رسیده به بافتهای اطراف را کاهش دهد، اما برای همه تومورها ضروری یا در دسترس نیست.
- درمان هدفمند: در بعضی تومورها که تغییر مولکولی مشخصی دارند، داروهایی برای مهار همان مسیر زیستی قابل استفادهاند. پاسخ به این درمانها به زیرگروه تومور وابسته است.
عوارض ممکن است شامل خستگی، تهوع، تغییر شمار سلولهای خونی، ریزش مو، اختلال هورمونی، مشکلات یادگیری یا تأثیر بر رشد باشد. شدت و ماندگاری عوارض در همه کودکان یکسان نیست و بخشی از آنها قابل پیشگیری، پایش یا درمان هستند.
H3: درمان هیدروسفالی و کنترل علائم
تومور ممکن است مسیر مایع مغزینخاعی را مسدود و موجب هیدروسفالی شود. بسته به شرایط، درمان میتواند شامل برداشتن تومور، ایجاد مسیر داخلی برای عبور مایع یا کارگذاری شنت باشد.

داروهای کاهنده تورم مغز، ضدتشنج، ضدتهوع یا مسکن ممکن است در شرایط مشخص تجویز شوند. این داروها باید زیر نظر پزشک مصرف شوند؛ زیرا انتخاب دارو، مدت درمان و عوارض آن به وضعیت فردی کودک بستگی دارد. داروهای کاهنده تورم معمولاً درمان خود تومور محسوب نمیشوند.
H2: مقایسه نقش روشهای اصلی درمان
- پایش فعال: برای بعضی تومورهای کوچک، کمدرجه و بدون علامت قابل بررسی است. مزیت آن پرهیز از درمان غیرضروری و محدودیت آن نیاز به MRI و معاینه منظم و احتمال شروع درمان در صورت رشد تومور است.
- جراحی: امکان کاهش فشار، برداشت تومور و دستیابی به تشخیص بافتی را فراهم میکند. محدودیت آن خطر آسیب به ساختارهای حساس و ناممکن بودن برداشت کامل در برخی محلهاست.
- شیمیدرمانی: میتواند سلولهای توموری را در نقاط مختلف دستگاه عصبی هدف قرار دهد و در بعضی سنین جایگاه مهمی دارد. عوارض خونی، گوارشی و عفونی از محدودیتهای احتمالی آن هستند.
- پرتودرمانی: در کنترل برخی تومورها مؤثر است و با فناوریهای دقیقتر میتوان از بافت سالم بهتر محافظت کرد. اثر بر رشد، هورمونها و عملکرد شناختی، بهخصوص در سنین پایین، باید در برنامهریزی در نظر گرفته شود.
- درمان هدفمند: برای زیرگروههای مولکولی مشخص طراحی میشود و ممکن است عوارض متفاوتی نسبت به شیمیدرمانی داشته باشد. نبود هدف مولکولی مناسب یا ایجاد مقاومت از محدودیتهای آن است.
H2: مراقبت و توانبخشی پس از درمان
نیازهای کودک پس از درمان به محل تومور و اثرات درمان بستگی دارد. پیگیری فقط برای بررسی عود نیست و باید رشد جسمی، عملکرد عصبی، بینایی، شنوایی، هورمونها، یادگیری و سلامت روان را نیز در بر بگیرد.
- انجام معاینه و MRI در فواصل تعیینشده توسط تیم درمان
- بررسی رشد قدی، وزن، بلوغ و عملکرد تیروئید یا هیپوفیز در کودکان در معرض اختلال هورمونی
- ارزیابی شنوایی و بینایی در صورت درگیری مسیرهای مربوط یا دریافت درمانهای مؤثر بر آنها
- فیزیوتراپی برای ضعف، تعادل و اختلال راه رفتن
- کاردرمانی برای مهارتهای روزمره و حرکات ظریف
- گفتاردرمانی برای مشکلات گفتار، زبان یا بلع
- ارزیابی شناختی و برنامه آموزشی متناسب در صورت افت تمرکز، حافظه یا سرعت یادگیری
- حمایت روانشناختی از کودک، خواهر و برادرها و والدین
بازگشت به مدرسه و فعالیت بدنی باید تدریجی باشد. محدودیت ورزش، شنا یا فعالیتهای تماسی بر اساس خطر تشنج، تعادل، وجود شنت و نظر تیم درمان تعیین میشود.
H2: پیشآگهی و احتمال بهبود
پیشآگهی تومورهای مغزی در کودکان بسیار متغیر است. نوع و زیرگروه مولکولی تومور، درجه آن، محل، امکان برداشت ایمن، میزان انتشار، سن کودک و پاسخ به درمان بر نتیجه اثر میگذارند.
بعضی تومورهای کمدرجه با جراحی یا درمانهای دیگر برای مدت طولانی کنترل میشوند. برخی تومورهای پرخطر به درمان فشردهتر نیاز دارند و ممکن است با احتمال عود یا عوارض دیررس همراه باشند. آمارهای کلی نمیتوانند وضعیت یک کودک را بهطور دقیق پیشبینی کنند.
برای برآورد واقعبینانه باید نتیجه آسیبشناسی، آزمایشهای مولکولی، تصویربرداری پس از جراحی و پاسخ به درمان کنار یکدیگر تفسیر شوند.
H2: اشتباهات رایج درباره تومور مغزی کودکان
- هر سردردی نشانه تومور است: بیشتر سردردهای کودکان ناشی از تومور نیستند، اما سردرد پیشرونده یا همراه با علائم عصبی باید بررسی شود.
- تومور خوشخیم هیچ خطری ندارد: محل تومور در فضای بسته جمجمه میتواند حتی در تومورهای غیرسرطانی اهمیت زیادی داشته باشد.
- MRI بهتنهایی نوع تومور را قطعی میکند: در بسیاری از موارد بررسی بافت و آزمایش مولکولی ضروری است.
- همه تومورها باید کاملاً خارج شوند: اولویت جراحی، بیشترین برداشت ایمن است و گاهی حفظ عملکرد عصبی مهمتر از برداشت کامل خواهد بود.
- پس از پایان درمان، پیگیری لازم نیست: احتمال عود و عوارض دیررس رشد، یادگیری، شنوایی یا هورمونی، پیگیری طولانیمدت را ضروری میکند.
- درمان مکمل میتواند جای درمان پزشکی را بگیرد: شواهد معتبری برای جایگزینی درمانهای استاندارد با مکملها یا روشهای غیرپزشکی وجود ندارد و بعضی فرآوردهها با درمان اصلی تداخل دارند.
H2: والدین چگونه برای ویزیت آماده شوند؟
ثبت منظم علائم میتواند به ارزیابی دقیقتر کمک کند. والدین بهتر است زمان شروع سردرد، استفراغ، تشنج، تغییر راه رفتن یا اختلال بینایی را یادداشت کنند و فهرست داروها، بیماریهای قبلی و تصاویر پزشکی را همراه داشته باشند.
پرسشهای مفید از تیم درمان عبارتاند از:
- تشخیص احتمالی چیست و برای تأیید آن چه بررسیهایی لازم است؟
- هدف جراحی نمونهبرداری است یا برداشت تومور؟
- مزایا و خطرهای هر گزینه درمانی برای این کودک چیست؟
- آیا آزمایش مولکولی یا مشاوره ژنتیک لازم است؟
- درمان چه اثری بر رشد، یادگیری، بینایی، شنوایی و هورمونها دارد؟
- چه علائمی پس از ترخیص نیازمند مراجعه فوری هستند؟
H2: نکات مهم برای خانوادهها
- یک علامت منفرد معمولاً برای تشخیص تومور مغزی کافی نیست.
- علائم مداوم، رو به تشدید یا همراه با یافتههای عصبی باید جدی گرفته شوند.
- MRI روش اصلی تصویربرداری است، اما در بسیاری از موارد تشخیص نهایی به بررسی بافت وابسته است.
- انتخاب درمان باید متناسب با نوع تومور، سن کودک، محل ضایعه و ویژگیهای مولکولی باشد.
- پیگیری رشد، یادگیری، هورمونها، شنوایی و بینایی بخشی از درمان طولانیمدت است.
- مصرف خودسرانه دارو، مکمل یا قطع درمان میتواند خطرناک باشد.
H2: جمعبندی
تومورهای مغزی در کودکان طیف گستردهای دارند و از تومورهای آهستهرشد تا بیماریهای تهاجمی را شامل میشوند. سردرد مداوم، استفراغ بیعلت، تشنج جدید، اختلال تعادل، تغییر بینایی، ضعف اندام یا پسرفت رشدی از علائمی هستند که ممکن است به بررسی پزشکی نیاز داشته باشند، اما وجود آنها بهتنهایی تشخیص تومور را ثابت نمیکند.
معاینه عصبی، MRI و در بسیاری از موارد بررسی بافت و نشانگرهای مولکولی، پایه تشخیص را تشکیل میدهند. درمان ممکن است شامل جراحی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی، درمان هدفمند یا پایش فعال باشد. تصمیمگیری نهایی باید پس از ارزیابی کامل کودک و با مشارکت تیم چندتخصصی انجام شود.